Boczniak (Pleurotus)

Boczniak ostrygowaty

Boczniak (Pleurotus) - to rodzaj grzyba, który posiada kilka jadalnych gatunków naszych lasach. Najbardziej trafne jest, że spotkamy takie gatunki jak boczniak ostrygowaty lub lejkowaty. Inne gatunki np. boczniak łyżkowaty są podobne i jadalne lecz rzadkie. Boczniaki występują pospolicie późną jesienią, szczególnie łatwo je zauważyć w takim okresie jak teraz kiedy las jest przejrzysty a na drzewach jest coraz mniej liści. Rośnie na martwych lub obumierających drzewach liściastych takich jak grab, klon, topola czy buk.

Występuje przeważnie w skupisku kilku sztuk, które rosną blisko siebie lub nad sobą - swym kształtem przypominają ostrygi. Owocniki średniej wielkości osiągają wielkość 10cm, jednak można spotkać o wiele większe. Najbardziej smaczne są młode okazy tak jak w większości grzybów. Poza tym boczniaki nie są atakowane przez owady, dzięki czemu długo utrzymują się na drzewach. Mają delikatny smak, można przyrządzać w panierce smażąc lub pokrojone w kawałki dodać do zupy. Mają łagodny, grzybowy i przyjemny smak, dzięki czemu zwykłej zupie z roślin możemy dodać szczyptę dodatkowego smaku. Występuje też zimą, kiedy nie ma silnych mrozów, można je spotkać także wiosną w marcu czy początkiem kwietnia.

Boczniak lejkowaty

Kapelusz boczniaka ostrygowatego przeważnie jest początkowo jasny, później brązowieje przypominając odcień matu. W przeciwieństwie do lejkowatego, który początkowo jest blado-jasny, dopiero na starość zaczyna się ściemniać. Kapelusz boczniaka lejkowatego od góry przypomina lejek, powstaje zagłębienie w którym zbiera się woda. W Bieszczadach spotkałem boczniaki, które na swoim kapeluszu miały coś w rodzaju małych włosków.

Gmatwica chropowata (Daedaleopsis confragosa)

Gmatwica chropowata (Daedaleopsis confragosa) – niejadalny, jednoroczny grzyb nadrzewny, należący do rodziny żagwiowatych. Jest pospolitym pasożytem, wywołującym białą zgniliznę drewna tak jak błyskoporek podkorowy. Kapelusz półkulisty, różnokolorowy: beżowy, brązowy, orzechowy, lekko żółty, czasem szary. Kolory się zmieniają, tworząc różne odcienie. Krawędź kapelusza często jest biała. Gmatwica tworzy podłużne pory, większe bliżej krawędzi kapelusza. Rurki są duże, w zależności od wielkości owocnika. Pod skórką kapelusza gmatwica ma jasno-brązowy, beżowy, miękki miąższ. Owocniki osiągają od kilku do kilkudziesięciu centymetrów, nawet do 25cm ; w skupisku rośnie od kilku do kilkudziesięciu sztuk. Grzyb opanowuje przeważnie obumarłe drzewa, jednak zdarza się że atakuje słabe żywe drzewa. Łatwo go oderwać od miejsca w którym rośnie. Występuje najczęściej na dębach, wierzbach, brzozach, olchach, na drzewach liściastych. Istnieje możliwość pomyłki z gmatwkiem dębowym.

Warstwiak zwęglony (Daldinia concentrica)

Kawałki warstwiaka zwęglonego

Warstwiak zwęglony (Daldinia concentrica) - to niejadalny grzyb nadrzewny, mało znany. Występuje na żywych, martwych, gnijących drzewach liściastych takich jak: brzoza, olsza, jesion, dąb, buk. Warstwiaka najczęściej spotkać od czerwca do października. Młode owocniki mają brązową barwę, później stają się fioletowe, aż czarne. Są małe, o średnicy kilku centymetrów, lekkie i kruche, o gładkiej powierzchni. Owocniki są okrągłe, czasem o nieregularnym kształcie, podobne do kulistego. Na przekroju wyraźnie widoczne są wąskie warstwy barwy czarnej, brązowej, szarej. Starsze okazy warstwiaka kruszą się i odpadają z drzewa. Warstwiaka zwęglonego można pomylić z drewniakiem szkarłatnym, który nie ma takich warstw w swoim przekroju jak warstwiak.

Drewniak szkarłatny i warstwiak zwęglony

Warstwiak zwęglony ma doskonałe zastosowanie w technice krzesania ognia, gdyż nie potrzebuje preparacji aby zajął iskrę z krzesiwa tradycyjnego.

Hubiak pospolity (Fomes fomentarius)

Hubiak pospolity - kapelusz

Hubiak pospolity (Fomes fomentarius) – to niejadalny, pospolity grzyb nadrzewny. Tak jak błyskoporek podkorowy jest pasożytem  i  powoduje białą zgniliznę drewna. Występuje głównie na drzewach liściastych takich jak brzoza, buk, grab, dąb, wiąz, rzadziej na drzewach iglastych. Hubiak ma twardą skorupę kapelusza o barwie białej, szarej. Czasem porośnięta jest glonami, porostami. Owocniki osiągają wielkość nawet 60cm, jednak najczęściej spotykane mają około 20cm. Pod kapeluszem mają miękką tkankę o barwie żółto-pomarańczowej. Bardziej w głąb grzyba barwa staje się brązowa. Miąższ jest kruchy, brązowy, czasami z białymi kropkami. Młodsze owocniki mają więcej miąższu i miękkiej tkanki. W dolnej części są brązowe cienkie, ułożone obok siebie rurki, które mają kilka cm długości – zależy to od wieku grzyba. Hubiaka można pomylić ze starszym okazem pniarka obrzeżonego, z czyreniem jodłowym i ogniowym, jednak przekrój grzyba wszystkie wątpliwości wyjaśnia.

Hubiak pospolity

W czasach epoki brązu owocników używano jako hubkę do rozpalania ognia, później robiono części odzieży np. kamizelkę. Miękkich kawałków używano kiedyś nawet jako opatrunek, który służył do tamowania krwi. Hubkę z hubiaka nosił w swoim zestawie do krzesania ognia Ötzi.

Murszak rdzawy (Phaeolus schweinitzii)

Murszak rdzawy (Phaeolus schweinitzii) - niejadalny grzyb jednoroczny, należący do rodziny pniarkowatych. Występuje od wiosny do jesieni. Krawędzie kapelusza młodego grzyba są o jaskrawym żółtym kolorze. Z wiekiem staje się coraz bardziej ciemny, od brązowego po czarny kolor. Murszaka można znaleźć także zimą, jest zamarznięty i twardy. Mi się udało przypadkowo rozgrzebać tego grzyba spod śniegu. Grzybnia opanowuje drzewo zaczynając od korzeni, wnika w pień i niszczy drewno. Wywołuje brunatną zgniliznę drewna tak jak żółciak siarkowy. Owocniki przyrastają bokiem do drewna lub wyrastają tworząc okrągły kapelusz.

Osiągają różne rozmiary, od 5cm do 40cm ; takie widywałem. Można je spotkać najczęściej na korzeniach i pniach żywych sosen, na modrzewiach i przy spróchniałych, ściętych pniach tych drzew. W murszaku można spotkać larwy. Po wysuszeniu jest koloru brązowego, jest kruchy lub miękki, gąbczasty i elastyczny. Zależy to od tego w jakim stadium rozwoju grzyb był zbierany i suszony.

Murszak jest ważnym grzybem, bo łapie iskrę z krzesiwa tradycyjnego bez preparacji.

Błyskoporek podkorowy

Błyskoporek podkorowy (Inonotus obliquus) –  to niejadalny, rzadki grzyb nadrzewny, który objęty jest częściową ochroną, dlatego nie powinno się pozyskiwać go z żywych drzew, tylko z przewróconych. Inna nazwa to włóknouszek ukośny, czaga. Jest pasożytem, który powoduje białą zgniliznę drewna. Występuje najczęściej na brzozach i olchach, czasami bukach ; osiąga rozmiary nawet do 40cm. Z racji tego, że na brzozach i olchach pospolicie występuje czeczota – obrzęk drewna, to istnieje możliwość pomyłki z błyskoporkiem. Jednak łatwo to odróżnić, gdyż czeczota jest bardzo twarda, przeważnie jest większa niż błyskoporek, czasem porośnięta mchem.

Błyskoporek rosnący na olsze.

Kawałki błyskoporka

Błyskoporka ma chropowatą, z wierzchu kruchą powierzchnie barwy brązowej lub wyraziście czarnej. Im bliżej środka grzyba barwa zmienia się - staje się jasnobrązowa, pomarańczowa, aż żółta – czasami z białymi, jasnymi plamami. Grzyb w stanie świeżym oraz po wysuszeniu nie ma charakterystycznego zapachu, jest bezwonny.

Błyskoporek podkorowy

Włóknouszek ma zastosowanie w medycynie naturalnej, a konkretnie w mykoterapii jako lek przeciwko rakowi żołądka – popularny w Rosji. Szerokie zastosowanie ma również w tematyce ognia, gdyż można go stosować jako hubkę przy krzesiwie tradycyjnym i syntetycznym, soczewce skupiającej promienie oraz jako podkładkę przy ręcznym świdrze ogniowym, łuku ogniowym.

Błyskoporek wyrastający z sęku na brzozie

Żółciak siarkowy

Żółciak siarkowy

Żółciak siarkowy (Laetiporus sulphuereus) – jest to nadrzewny grzyb, częściej występującym niż błyskoporek. Jest jadalny po odpowiednim przyrządzeniu, kiedy jest jeszcze młody okaz owocnika – głównie w maju i czerwcu - wtedy jest jeszcze bardzo miękki, elastyczny. Później staje się bardziej twardy, niejadalny, trujący aż w końcu kruchy o nieprzyjemnym zapachu. Owy grzyb powoduje brunatną zgniliznę drewna, złamanie drzewa. Powodem tego jest to, że grzybnia wrasta się w słoje drzewa, z którego usuwana jest celuloza i rozsadza pień, poprzez co drzewo się łamie.

Młode owocniki żółciaka siarkowego, nadające się do spożycia

Występuje głównie na drzewach liściastych takich jak wierzba, wiąz, buk, robinia, dąb, wiśnia, czereśnia, jednak można go spotkana drzewach iglastych w górach. Owocniki żółciaka rosną warstwami jeden nad drugim. Młode owocniki są jaskrawożółte, pomarańczowe – z wiekiem stają się jasne, aż białe, najpóźniej w zimie odpadają całkowicie z drzewa na którym występują. Owocniki mają wielkość od kilku do kilkudziesięciu cm, nawet do 40cm, rosną w dużej ilości na jednym drzewie, od 10 do 40 okazów. W przypadku młodego owocnika nie ma możliwości pomyłki z innymi gatunkami, później też nie powinno być problemów.

Żółciak siarkowy zimą, niejadalny

Żółciak siarkowy jest wykorzystywany w kuchni bushcraftowej, znajduje też swoje zastosowanie w temacie ognia. Z grzybni robi się jedną z najlepszych hubek do krzesiwa tradycyjnego po odpowiednim przygotowaniu.